Nederlands Deutsch English
Ludiek Pedagogiek

Ludiek Pedagogiek

LuPe nodigt ons uit het onbewuste te betrekken bij het bekende ofwel bewuste.

Alle cultuur ontstaat in spel

Wie weet waarom we spelen?

Als je ziet wat je weet,
hoort wat je zegt,
voelt wat de ander je aanreikt,
wordt zomaar wat improviseren elementair samenspel.
  LJ

   

Johan Huizinga plaveide met Homo Ludens (1938) de weg tot het meer benadrukken van het ludieke. Hij toonde aan dat wereldwijd alle  cultuur in spel ontstaat.

                         Het is al een oude gedachte die getuigt,
                         dat bij doordenken tot den bodem van ons kennen
                         alle menschelijke handelen slechts een spelen schijnt
.   (1938 p X1)

                         Men kan den ernst loochenen. Het spel niet.                 (1938 p 5)

                        ..... die onherleidbare qualiteit van het ludieke... .         (1938 p 11)

Juist het ludieke, het dartelende, wat spel tot spel maakt, is voor de mens niet te doorgronden.
Huizinga noemt een aantal kenmerken om iets van de eigen geaardheid van dit spel te benaderen.

Wij meenden dat begrip te mogen omschrijven als volgt:

spel is een vrijwillige handeling of bezigheid;
die binnen zekere vastgestelde grenzen van tijd en plaats;
wordt verricht naar vrijwillig aanvaarden doch volstrekt bindende regels;
met haar doel in zichzelf;
begeleid door een gevoel van spanning en vreugde;                 
en door een besef van 'anders zijn' dan het 'gewone leven'. 
                 (1938 p 40)

In de jaren dat hij zijn gedachten uitwerkte, schreef in Duitsland een ander zijn visie op vrijheid en cultuur. In het jaar dat Homo Ludens gepubliceerd werd, had de Kristalnacht plaats en werd alles in stelling gebracht om het volk op de knieën te krijgen voor de idealen van die ene. Hij verklaarde veel kunst entartet, die kunst bevrijdde het volk uit regels en wetten en nam teveel vrijheid en eigen initiatief.

Het onderwijs geeft anno de 21e eeuw nog steeds onvoldoende ruim baan aan spel. Allerlei instanties zien gevaren, bekijk:  Homoludens & LuPe en er blijven mensen Plato en Descartes in de scheiding van lichaam en geest, volgen.  Merleau Ponty wist wel beter en toonde dat aan.


In   la Vita e Bella  komt de kracht van spel prachtig in beeld.  

We gebruiken het begrip 'spelen' vaak. Spelen is niet altijd ludiek spelen. Ludiek spel vraagt van individuen hun eigen speelregels te ontdekken en daarmee een eigen draai te geven aan het spel binnen de gegeven spelregels.  Dan kan de ludieke bron stromen en ontstaan er eindeloze mogelijkheden. Het begrip improviserend spelen (zoals in jazz - dans - spel improvisaties), benadert hetgeen LuPe met ludiek beoogt: 

Elementair samenspel vanuit het niets in het hier en nu,  
binnen gegeven contexten en gemaakte afspraken.
Voorafgaand aan het denken of eraan voorbijgaand, ontdekken spelers onbekende mogelijkheden.

In de ontwikkeling van kinderspel tot ontluikend toneelspel probeert het Basisonderwijs het ludieke ter harte te nemen. Verschillende publicates ondersteunen de leerkracht daarbij. Zie o.a.  Spelen vanuit verbeelding. Voor het ontwikkelen van het specifiek eigene van drama/theaterspel vervolgt  Spelen is de Kunst de eerder ingezette ontwikkeling van het ludieke in de onderbouw van het Voortgezet Onderwijs.

Homo Ludens from Lidwine on Vimeo.

In de Moderne Tijd waarin Huizinga Homo Ludens schreef, gingen kunstenaars aan grenzen voorbij van literatuur (Dada) - theater (Gesamtkunstwerk) - beeldende kunst -  architectuur, muziek (Expressionisme). Deze korte film voor CKV II geeft een opstart aan  Spelcomposities Bovenbouw VO. Je vindt er verschillende kunsthistorische onderzoeksprojecten. De film die een tijdsbeeld geeft, is binnen veertien dagen gemaakt door studenten docentopleidingen kunstdisciplines [NNIK] in 2003.

Ruim baan voor het ludieke in cultuureducatie.

Homo Ludens en Homo Sapiens gaan een relatie aan in alle cultuur uitingen zoals:  kunsten, wetenschap, religies, sporten, tradities etc. Het ligt dus zeer voor de hand dat zij ook samen de leerroutes erheen en de pedagogische begeleiding daarbinnen, op zich nemen. 

Ludiek is afgeleid van Homo Ludens en betekent een speelse benadering van onderzoekend en ontwerpend leren. Het ludieke schept ruimte voor het intuïtieve, het impulsieve, het inventieve en biedt ruimte aan associëren, fantaseren, experimenteren als compagnon van het analyseren, redeneren en produceren. Ten alle tijden kan de drie dimensionale gum gebruikt worden bij ieder experiment op de werkvloer of in een gesprek.

Het speelse kan het vertrouwen bevorderen in het tegemoet gaan van het onbekende, omdat er tevoren afgesproken is dat alles binnen een spelwerkelijkheid onderzocht wordt en vorm krijgt.

Als jongeren voldoening ervaren in het veroveren van de lege ruimte, in het volhardend experimenteren en het improviserend zelf ontwerpen, ontdekken ze bronnen die het weten vooruit zijn. Logische en rationele educatie wordt zo uitgebreid met het intuïtieve weten, inventieve ideeën en het impulsieve handelen. 

Update herfst 2018