Nederlands Deutsch English
Ludiek Pedagogiek

Ludiek Pedagogiek

LuPe nodigt ons uit het onbewuste te betrekken bij het bekende ofwel bewuste.

Alle cultuur ontstaat in spel

Wie weet waarom we spelen?

Als je ziet wat je weet,
hoort wat je zegt,
voelt wat de ander je aanreikt,
wordt zomaar wat improviseren elementair samenspel.
 

Homo Ludens 

Johan Huizinga plaveide met Homo Ludens (1938) de weg tot het meer benadrukken van het ludieke. Hij toonde, nu ruim driekwart eeuw geleden, aan dat wereldwijd alle  cultuur in spel ontstaat en dat cultuur in wezen niets anders is dan spel.

                         Het is al een oude gedachte die getuigt,
                         dat bij doordenken tot den bodem van ons kennen
                         alle menschelijke handelen slechts een spelen schijnt
.   (1938 p X1)

                         Men kan den ernst loochenen. Het spel niet.                 (1938 p 5)

                        ..... die onherleidbare qualiteit van het ludieke... .         (1938 p 11)

Juist het ludieke, het dartelende, wat spel tot spel maakt, is voor de mens niet te doorgronden.
Huizinga noemt een aantal kenmerken om iets van de eigen geaardheid van dit spel te benaderen.

Wij meenden dat begrip te mogen omschrijven als volgt:

spel is een vrijwillige handeling of bezigheid;
die binnen zekere vastgestelde grenzen van tijd en plaats;
wordt verricht naar vrijwillig aanvaarden doch volstrekt bindende regels;
met haar doel in zichzelf;
begeleid door een gevoel van spanning en vreugde;                 
en door een besef van 'anders zijn' dan het 'gewone leven'.                   
(1938 p 40)

Bovenstaande kenmerken hebben spel/drama/theater gemeenschappelijk met kinderspel, gezelschapsspelen, sport, rituele spelen e.a.. Het specifieke van iedere vorm afzonderlijk is er niet mee benoemd.

We gebruiken het begrip 'spelen' vaak. Spelen is echter nog geen ludiek spelen. Ludiek spel vraagt individuen, die niet samenvallen met hun ego, er een eigen draai aan te geven binnen de gegeven spelregels. Indien het ego het privé persoonlijke overstijgt,  kan de ludieke bron stromen. Het begrip improviserend spelen zoals in jazz - dans - spel improvisaties, benadert hetgeen LuPe met ludiek binnen cultuur - en kunsteducatie beoogt: 
Elementair samenspelen vanuit het niets in het hier en nu, binnen gegeven contexten en gemaakte afspraken.
Voorafgaand aan het denken of eraan voorbijgaand, ontdekken spelers onbekende mogelijkheden.

In de ontwikkeling van kinderspel tot ontluikend toneelspel probeert het Basisonderwijs het ludieke ter harte te nemen. Verschillende publicates ondersteunen de leerkracht daarbij. Zie o.a.  Spelen vanuit verbeelding. Voor het ontwikkelen van het specifiek eigene van drama/theaterspel vervolgt  Spelen is de Kunst de eerder ingezette ontwikkeling van het ludieke in de onderbouw van het Voortgezet Onderwijs.

Homo Ludens from Lidwine on Vimeo.

In de Moderne Tijd waarin Huizinga Homo Ludens schreef, gingen kunstenaars aan grenzen voorbij van literatuur (Dada) - theater (Gesamtkunstwerk) - beeldende kunst -  architectuur, muziek (Expressionisme). Deze korte film voor CKV II Bovenbouw geeft daarvan een impressie. Ze is door studenten vanuit docentopleidingen voor de kunstdisciplines tijdens een project van 14 dagen gemaakt in 2003. Docenten van de NNIK* schreven voor de zes te behandelen kunstperioden een levensverhaal vanuit een historisch persoon uit de regio, aan de hand waarvan studenten op onderzoek gingen en inet verlengde ervan scholieren verder kunnen gaan. Deze verhalen vind je bij Spelcomposities Bovenbouw VO, waaronder het verzoek van Homo Ludens  

* Noord Nederlandse Interfaculteit der Kunsten, destijds.

Ruim baan voor het ludieke in cultuureducatie.

Homo Ludens en Homo Sapiens gaan een relatie aan in de kunsten, de wetenschap, de religies en de sporten, dus ook in de leerroute erheen en de pedagogische begeleiding daarbinnen. 

Ludiek is afgeleid van Homo Ludens en betekent een speelse benadering van onderzoeken en leren. Het ludieke schept ruimte voor het intuïtieve, het impulsieve, het inventieve en biedt ruimte aan associëren, fantaseren, experimenteren.Ten alle tijden kan de drie dimensionale gum gebruikt worden bij ieder experiment op de werkvloer of in een gesprek. Het speelse kan het vertrouwen bevorderen in het tegemoet gaan van het onbekende, omdat er tevoren afgesproken is dat alles binnen een spelwerkelijkheid onderzocht wordt en vorm krijgt.

Als jongeren voldoening ervaren in het veroveren van de lege ruimte, in het volhardend experimenteren en het improviserend zelf ontwerpen, ontdekken ze bronnen die het weten vooruit zijn. Logische en rationele educatie wordt zo uitgebreid met het intuïtieve weten, inventieve ideeën en het impulsieve handelen.